Lazer sowadyş prinsipi we onuň sowuk atomlara ulanylmagy
Sowuk atom fizikasynda köp sanly tejribe işleri bölejikleri dolandyrmagy (atom sagatlary ýaly ion atomlaryny tussag etmegi), olaryň tizligini haýallamagy we ölçeg takyklygyny ýokarlandyrmagy talap edýär. Lazer tehnologiýasynyň ösmegi bilen sowuk atomlarda lazer sowadyş hem giňden ulanylyp başlandy.
Atom ölçeginde temperaturanyň esasy bölegi bölejikleriň hereket tizligidir. Lazer bilen sowadyş fotonlaryň we atomlaryň impuls alyş-çalyşy üçin ulanylmagydyr we şonuň bilen atomlary sowadýar. Mysal üçin, eger atom öňe tizlige eýe bolsa we soňra ters ugurda hereket edýän uçýan fotony özüne siňdirse, onda onuň tizligi haýallaýar. Bu otda öňe aýlanýan top ýalydyr, eger ol başga güýçler tarapyndan iteklenmese, ot bilen degmekden dörän "garşylyk" sebäpli durar.
Bu atomlaryň lazer bilen sowadylmagydyr we bu proses bir sikldir. Hut şu sikl sebäpli atomlar sowadmagyny dowam etdirýärler.
Bunda iň ýönekeý sowadyş Doppler effektini ulanmakdyr.
Şeýle-de bolsa, ähli atomlary lazerler bilen sowadyp bolmaýar we muňa ýetmek üçin atom derejeleriniň arasynda "sikliki geçiş" tapylmaly. Diňe sikliki geçişler arkaly sowadyş gazanylyp we üznüksiz dowam etdirilip bilner.
Häzirki wagtda, aşgar metal atomynyň (meselem, Na) daşky gatlakda diňe bir elektrony bolandygy we aşgar toprak toparynyň iň daşky gatlagyndaky iki elektrony (meselem, Sr) hem bitewi hasaplap bolýandygy sebäpli, bu iki atomyň energiýa derejeleri örän ýönekeý we "siklik geçiş" gazanmak aňsat, şonuň üçin häzirki wagtda adamlar tarapyndan sowadylýan atomlar esasan ýönekeý aşgar metal atomlary ýa-da aşgar toprak atomlarydyr.
Lazer sowadyş prinsipi we onuň sowuk atomlara ulanylmagy
Ýerleşdirilen wagty: 2023-nji ýylyň 25-nji iýuny