BIR BÖLEGI
1. Anyklama belli bir fiziki usul arkaly amala aşyrylýar, ölçenen parametrleriň belli bir aralyga degişlidigini tapawutlandyrýar, ölçenen parametrleriň degişlidigini ýa-da bardygyny anyklaýar. Ölçenen näbelli mukdary şol bir tebigatdaky standart mukdary bilen deňeşdirmek, ölçenen topar tarapyndan ölçenen standart mukdaryň köplügini kesgitlemek we bu köplügi sanly görnüşde beýan etmek prosesi.
Awtomatlaşdyrmak we anyklamak ulgamynda anyklamagyň wezipesi diňe taýýar önümleri ýa-da ýarym taýýar önümleri barlamak we ölçemek däl, eýsem önümçilik prosesini ýa-da hereket edýän obýekti adamlar tarapyndan saýlanan iň gowy ýagdaýda getirmek üçin barlamak, gözegçilik etmek we dolandyrmak üçin islendik wagtda dürli parametrleriň ölçeglerini we üýtgeşmelerini anyklamak we ölçemek zerurdyr. Önümçilik prosesini we hereket edýän obýektleri real wagt režiminde anyklamagyň we ölçemegiň bu tehnologiýasy inženerçilik barlag tehnologiýasy diýlip hem atlandyrylýar.
Ölçegleriň iki görnüşi bar: göni ölçemek we gytaklaýyn ölçemek
Göni ölçemek, ölçeg görkezijisiniň ölçenen gymmatyny hiç hili hasaplamasyz ölçemekdir, mysal üçin: temperaturany ölçemek üçin termometr ulanmak, naprýaženiýeni ölçemek üçin multimetr ulanmak.
Gytaklaýyn ölçeg ölçemek, ölçenýän bilen baglanyşykly birnäçe fiziki mukdary ölçemek we ölçenýän gymmaty funksional gatnaşyk arkaly hasaplamakdyr. Mysal üçin, P kuwwaty V naprýaženiýe we I tok bilen baglanyşyklydyr, ýagny P=VI we kuwwatlylyk naprýaženiýeni we tok güýjüni ölçemek arkaly hasaplanýar.
Göni ölçemek ýönekeý we amatly bolup, köp halatlarda tejribede ulanylýar. Şeýle-de bolsa, göni ölçemegiň mümkin bolmadyk, göni ölçemegiň amatsyz bolan ýa-da göni ölçemegiň ýalňyşlygy uly bolan ýagdaýlarda gytaklaýyn ölçemek ulanylyp bilner.
Fotoelektrik sensor we sensor düşünjesi
Sensoryň wezipesi elektrik däl mukdary elektrik mukdarynyň çykyşyna öwürmekdir, onuň bilen belli bir degişlilik gatnaşygy bar, bu bolsa esasan elektrik däl mukdaryň ulgamy bilen elektrik mukdarynyň arasyndaky serhetdir. Anyklamak we dolandyrmak prosesinde sensor möhüm öwrüliş enjamydyr. Energiýa nukdaýnazaryndan sensory iki görnüşe bölmek bolýar: biri energiýa dolandyryş sensory, ol aktiw sensor diýlip hem atlandyrylýar; beýlekisi bolsa energiýa öwrüliş sensory, ol hem passiw sensor diýlip hem atlandyrylýar. Energiýa dolandyryş sensory sensoryň elektrik parametrleriniň (garşylyk, kuwwatlylyk ýaly) üýtgeşmelerine, sensoryň gyjyndyryjy güýç çeşmesini goşmalydygyna, parametrleriň üýtgeşmeleriniň naprýaženiýe, tok üýtgeşmelerine öwrülip bilinjekdigine degişlidir. Energiýa öwrüliş sensory daşarky gyjyndyryjy çeşme bolmazdan, ölçenen üýtgeşmäni naprýaženiýe we toguň üýtgeşmelerine gönüden-göni öwürip bilýär.
Köp ýagdaýlarda, ölçelmeli elektrik däl mukdary datçigiň üýtgedip bilýän elektrik däl mukdarynyň görnüşi däl, bu bolsa datçigiň öňünde ölçelen elektrik däl mukdary datçigiň kabul edip we üýtgedip bilýän elektrik däl mukdaryna öwrüp bilýän enjam ýa-da enjam goşmagy talap edýär. Ölçelen elektrik däl mukdaryny elýeterli elektrik energiýasyna öwrüp bilýän bölek ýa-da enjam datçikdir. Mysal üçin, garşylyk deformasiýa ölçegi bilen naprýaženiýeni ölçelende, deformasiýa ölçegini satuw basyşynyň elastik elementine birikdirmek zerurdyr, elastik element basyşy deformasiýa güýjüne öwrýär we deformasiýa ölçegi deformasiýa güýjüni garşylygyň üýtgemegine öwrýär. Bu ýerde deformasiýa ölçegi datçik, elastik element bolsa datçikdir. Datçik hem, datçik hem ölçelen elektrik däl mukdary islendik wagt öwrüp bilýär, ýöne datçik ölçelen elektrik däl mukdaryny elýeterli elektrik däl mukdaryna öwrýär we datçik ölçelen elektrik däl mukdaryny elektrik energiýasyna öwrýär.
2, fotoelektrik sensorfotoelektrik effekte, ýagny ýagtylyk signalynyň elektrik signal sensoryna öwrülmegine esaslanýar we awtomatiki dolandyryşda, awiakosmosda, radio we telewideniýede we beýleki ugurlarda giňden ulanylýar.
Fotoelektrik datçiklere esasan fotodiodlar, fototransistorlar, fotorezistorlar, CDS, fotomugtlaýjylar, miras galan fotoelektrik datçikler, fotoelementler we surat datçikleri girýär. Esasy görnüşleriň tablisasy aşakdaky suratda görkezilen. Amaly ulanylyşda, islenýän täsire ýetmek üçin degişli datçigi saýlamak zerurdyr. Umumy saýlama prinsipi:ýokary tizlikli fotoelektrik deteksiýazynjyr, giň diapazonly ýagtylandyryş ölçeýjisi, ultra ýokary tizlikli lazer sensory fotodiody saýlamaly; Birnäçe müň Gertsli ýönekeý impulsly fotoelektrik sensory we ýönekeý zynjyrdaky pes tizlikli impulsly fotoelektrik açary fototransistory saýlamaly; Jogap tizligi haýal bolsa-da, gowy öndürijilikli garşylyk köprüsi sensory we garşylyk häsiýetli fotoelektrik sensory, köçe çyrasynyň awtomatiki yşyklandyryş zynjyryndaky fotoelektrik sensory we ýagtylygyň güýji bilen proporsional üýtgeýän üýtgeýän garşylyk Cds we Pbs fotosensitiw elementlerini saýlamaly; Aýlanýan kodlaýjylar, tizlik sensorlary we ultra ýokary tizlikli lazer sensorlary birleşdirilen fotoelektrik sensorlar bolmaly.
Fotoelektrik sensoryň görnüşi Fotoelektrik sensoryň mysaly
PN çatrygyPN Fotodiody(Si, Ge, GaAs)
PIN fotodiod (Si material)
Gar uçguny fotodiody(Si, Ge)
Fototransistor (PhotoDarlington trubkasy) (Si materialy)
Integrasiýa edilen fotoelektrik sensor we fotoelektrik tiristor (Si materialy)
pn däl birleşme fotoelementi (CdS, CdSe, Se, PbS ulanylan material)
Termoelektrik komponentler (ulanylýan materiallar (PZT, LiTaO3, PbTiO3)
Elektron turba görnüşindäki fototuba, kamera turbasy, fotoköpleýji turba
Beýleki reňke duýgur sensorlar (Si, α-Si materiallary)
Gaty surat sensory (Si materialy, CCD görnüşi, MOS görnüşi, CPD görnüşi)
Ýerleşýän ýeri anyklaýjy element (PSD) (Si materialy)
Fotoelement (Fotodiode) (Materiallar üçin Si)
Ýerleşdirilen wagty: 2023-nji ýylyň 18-nji iýuly