Attosekund impulslary wagtyň gijikmeginiň syrlaryny açýar

Attosekund impulslarywagtyň gijikmeginiň syrlaryny açyň
ABŞ-daky alymlar attosekund impulslarynyň kömegi bilen bu barada täze maglumatlary açdylar.fotoelektrik effekt: thefotoelektrik emissiýagijikme 700 attosekunda çenli, bu öň garaşylýandan has köp. Bu iň soňky gözleg bar bolan nazaryýet modellerine garşy çykýar we elektronlaryň arasyndaky özara täsirleriň has çuňňur düşünilmegine goşant goşýar, bu bolsa ýarymgeçirijiler we gün batareýalary ýaly tehnologiýalaryň ösmegine getirýär.
Fotoelektrik effekt, metal ýüzündäki molekula ýa-da atoma ýagtylyk düşende, fotonyň molekula ýa-da atom bilen özara täsirleşip, elektronlary çykarýan hadysasyny aňladýar. Bu täsir diňe bir kwantum mehanikasynyň möhüm esaslarynyň biri bolmak bilen çäklenmän, eýsem häzirki zaman fizikasyna, himiýasyna we material ylymlaryna hem çuňňur täsir edýär. Şeýle-de bolsa, bu ugurda fotoemissiýanyň gijikdirilme wagty diýilýän mesele jedelli tema bolup geldi we dürli nazaryýet modelleri ony dürli derejelerde düşündirdi, ýöne bitewi bir pikir emele gelmedi.
Soňky ýyllarda attosekund ylmynyň ugry düýpli ösüşe eýe bolansoň, bu täze gural mikroskopik dünýäni öwrenmek üçin deňsiz-taýsyz usul hödürleýär. Gaty gysga wagt ölçeglerinde bolup geçýän wakalary takyk ölçemek arkaly barlagçylar bölejikleriň dinamiki häsiýeti barada has köp maglumat alyp bilýärler. Soňky barlagda olar esasy elektronlary ionlaşdyrmak we tolgundyrylan molekuladan "çykmak" üçin Stenford Linak Merkezindäki (SLAC) kogerent ýagtylyk çeşmesi tarapyndan öndürilen we sekundyň milliarddan bir bölegine (attosekund) dowam eden birnäçe ýokary intensiwli rentgen impulslaryny ulandylar.
Bu boşadylan elektronlaryň traektoriýalaryny has giňişleýin seljermek üçin, olar aýratynlykda gyjyndyrylanlary ulandylarlazer impulslaryelektronlaryň dürli ugurlardaky emissiýa wagtlaryny ölçemek üçin. Bu usul elektronlaryň arasyndaky özara täsirden dörän dürli momentleriň arasyndaky möhüm tapawutlary takyk hasaplamaga mümkinçilik berdi we gijikmäniň 700 attosekunda ýetip biljekdigini tassyklady. Bu açyşyň diňe bir öňki käbir gipotezalary tassyklamak bilen çäklenmän, eýsem täze soraglary hem döredýändigini, degişli teoriýalaryň gaýtadan gözden geçirilmegini we gaýtadan gözden geçirilmegini talap edýändigini bellemek gerek.
Mundan başga-da, bu gözleg tejribe netijelerini düşünmek üçin möhüm bolan bu wagt gijikmelerini ölçemegiň we düşündirmegiň möhümdigini nygtaýar. Belok kristallografiýasynda, lukmançylyk suratlarynda we rentgen şöhleleriniň madda bilen özara täsirini öz içine alýan beýleki möhüm ulanylyşlarda bu maglumatlar tehniki usullary optimizirlemek we suratlaryň hilini ýokarlandyrmak üçin möhüm esas bolar. Şonuň üçin topar has çylşyrymly ulgamlardaky elektron hereketi we olaryň molekulýar gurluş bilen gatnaşygy barada täze maglumatlary açyp görkezmek üçin dürli görnüşli molekulalaryň elektron dinamikasyny öwrenmegi dowam etdirmegi meýilleşdirýär we geljekde degişli tehnologiýalary ösdürmek üçin has berk maglumat binýadyny döredýär.